Miesięcznik Dzikie Życie

11/89 2001 Listopad 2001

Jak kształtować postawy proekologiczne

JZ

Niedawno została wydana przez Wydawnictwo Naukowe "Śląsk" książka autorstwa Ryszarda Kulika (członka Rady Programowej Pracowni) pod tytułem "Jak kształtować postawy proekologiczne". Książek wydaje się mnóstwo i na pewno w większości nie dają one powodów, żeby fakt ich edycji szczególnie nagłaśniać. Ale ta książka jest szczególna, nawet nie zawaham się powiedzieć - wybitna i oczekiwana przez środowisko ludzi zajmujących się edukacją ekologiczną, którym bliska jest filozofia głębokiej ekologii.


Ryszard Kulik, pracownik Katedry Psychologii Społecznej i Psychologii Kształcenia Uniwersytetu Image Śląskiego w Katowicach, opisuje w swojej książce przemyślenia, które są efektem wieloletniego prowadzenia zajęć edukacyjnych dla dzieci i młodzieży.

Opisana w książce struktura treningu ekologicznego nawiązuje bezpośrednio do koncepcji warsztatu p.t. "Zgromadzenie Wszystkich Istot" zaproponowanego przez Joannę Macy i Pat Fleming, a opisanego w książce "Myśląc jak góra".

Warsztat ma swoją określoną strukturę. Po części integracyjnej następuje jego zasadniczy element polegający na uświadomieniu sobie kryzysowej sytuacji związanej z konfrontacją z niekorzystnymi zmianami w środowisku naturalnym i wyrażeniu uczuć, które temu towarzyszą. Następny etap to punkt zwrotny - jest nim odkrywanie przynależności do kręgu życia i doświadczanie bycia częścią nieskończonej sieci wzajemnych powiązań wszystkiego, co istnieje poprzez empatię i współodczuwanie z nimi oraz zadawanie głębokich pytań i postrzeganie świata w kategoriach sanktuarium. Ostatnim elementem struktury warsztatu jest budowanie postanowień i fundamentów do przyszłych działań broniących środowiska naturalnego przed eksploatacją i nadmierną antropopresją. Przesłaniem zasadniczym każdego procesu edukacyjnego opartego na tej strukturze jest więc aktywne uczestnictwo w obronie przyrody, a co za tym idzie - obrony nas samych.

Książka "Jak kształtować postawy proekologiczne" jest podzielona na dwie uzupełniające się części: w pierwszej znajdują się opisy czynników i mechanizmów psychologicznych, które decydują o pełnym troski i szacunku podejściu człowieka do przyrody lub też jego braku. Natomiast w drugiej części autor proponuje scenariusz treningu ekologicznego. W sposób szczegółowy opisuje każdy element warsztatu - techniki, cele, przebieg i interpretacje poszczególnych procesów. Dzięki tej metodzie każdy z czytelników, o ile posiada odpowiednie predyspozycje i doświadczenie w prowadzeniu zajęć edukacyjnych, jest w stanie zastosować w praktyce te nowatorskie sposoby kształtowania postaw na rzecz ochrony przyrody.

Książka wypełniając lukę w literaturze poświęconej psychologicznym aspektom edukacji ekologicznej. Adresowana jest do wszystkich zainteresowanych relacją człowiek - przyroda, a w szczególności do nauczycieli, pedagogów, psychologów, studentów, liderów grup nieformalnych i organizacji społecznych

Autor zwraca uwagę na to, że człowiek w relacji do swojego otoczenia reaguje w pewien całościowy sposób, który jednocześnie obejmuje komponenty poznawcze, emocjonalne, behawioralne i duchowe. Te ostatnie są często niedoceniane i pomijane w psychologii akademickiej. Jest to jednak ważny i nieredukowalny aspekt relacji człowieka ze środowiskiem naturalnym.

Istotą podejścia do przyrody prezentowanego w książce są następujące przekonania:
- ludzie są częścią natury;
- istnieją ograniczenia związane z możliwościami ekosystemu;
- rozwój technologiczny ma ograniczone możliwości w rozwiązywaniu problemów środowiskowych.

Jak pisze autor na początku książki: "Człowiek jest częścią przyrody. Wprawdzie postęp cywilizacyjny coraz bardziej dystansuje nas od natury i tworzy iluzję oddzielenia od niej, to jednak niezmiennym pozostaje fakt, że bez środowiska naturalnego nie bylibyśmy w stanie przeżyć. Człowiek większość swoich potrzeb zaspokaja w kontakcie z przyrodą. Nie możemy nie oddychać powietrzem lub zastąpić wody najdoskonalszym nawet specyfikiem. Ingerencja w naturalne procesy często tak dotkliwie zakłóca równowagę ekosystemu, że zagrożone są nie tylko zwierzęta i rośliny, ale także człowiek. Z pewnością są to sprawy oczywiste, ale jakże często o nich zapominamy żyjąc w przekonaniu, że wszystko nam wolno, niezależnie od tego, jakie to powoduje konsekwencje dla środowiska naturalnego. W pewnym sensie jesteśmy mistrzami w usprawiedliwianiu siebie i podtrzymywaniu dobrego samopoczucia oraz dobrego mniemania o sobie, mimo iż nasze działania mogą doprowadzić do katastrofy ekologicznej i zagłady ludzkości. Dlaczego tak się dzieje?". To pytanie możemy sobie zadać i zarazem odpowiedzieć na nie po lekturze książki, dlatego też zachęcam do przeczytania, a przede wszystkim do uczestnictwa w samych Warsztatach dla Matki Ziemi prowadzonych przez jej autora.

JZ

Ryszard Kulik , Jak kształtować postawy proekologiczne. Trening grupowy w edukacji ekologicznej. Wydawnictwo Naukowe "Śląsk", Katowice 2001

Książkę można zamawiać: "Śląsk" Sp. z o.o. Wydawnictwo Naukowe, al. W. Korfantego 51, 40-161 Katowice, tel. 033/ 25 80 756, e-mail: handel@slaskwn.com.pl ; http://www.slaskwn.com.pl