Miesięcznik Dzikie Życie

2/200 2011 Luty 2011

Nowe stanowiska cennych gatunków w Puszczy Białowieskiej

Adam Bohdan

Zakończył się projekt „Inwentaryzacja priorytetu ochrony Puszczy Białowieskiej – chrząszczy ujętych w załącznikach Dyrektywy Siedliskowej na potrzeby przygotowania dokumentów planistycznych”, realizowany przez Stowarzyszenie Pracownia na rzecz Wszystkich Istot Oddział Podlaski dzięki wsparciu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Rezultatem projektu jest ujawnienie 372 dotychczas nieznanych stanowisk chrząszczy ujętych w aneksach Dyrektywy Siedliskowej, na obszarze Puszczy Białowieskiej znajdującym się poza Białowieskim Parkiem Narodowym.

Stwierdzono 203 stanowiska zgniotka cynobrowego Cucujus cinnaberinus, 114 pachnicy dębowej Osmoderma barnabita i 55 ponurka Schneidera Boros schneideri. Takie dane ilościowe nie istnieją w dotychczasowej literaturze w odniesieniu do ponurka Schneidera, a w przypadku zgniotka cynobrowego były one dalece niewystarczające. Jedynie Osmoderma barnabita była intensywniej badana, ale i w przypadku pachnicy udało się odkryć wiele wcześniej nieznanych faktów z biologii i ekologii gatunku.

Ponurek Schneidera

Ponurek Schneidera. Puszcza jest jedną z ostatnich krajowych i najważniejszą ostoją tego związanego z martwym drewnem i chronionego dyrektywą siedliskową chrząszcza. Fot. Jerzy M. Gutowski

W trakcie prac zbadano różne parametry ekologiczne siedlisk poszczególnych gatunków, takie jak współczynnik wybiórczości siedliskowej, gatunek i pierśnicę zasiedlanych drzew, wilgotność, stopień zacienienia, typ lasu i zasobność drewna na poszczególnych stanowiskach.

Wykazano, że wszystkie omawiane gatunki dobrze znoszą duże ocienienie, a Cucujus cinnaberinusBoros schneideri to wręcz gatunki cienio- i wilgociolubne.

Tym samym niezgodne z prawdą okazały się doniesienia Adama Kwiatkowskiego z Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białymstoku, który twierdzi, że wspomniane gatunki ze względu na zacienienie lasu szukają innych miejsc do życia niż naturalny laswłaśnie racjonalna gospodarka leśna stwarza najkorzystniejsze warunki dla ich rozwoju1.

Ponurek Schneidera

Ponurek Schneidera. Puszcza jest jedną z ostatnich krajowych i najważniejszą ostoją tego związanego z martwym drewnem i chronionego dyrektywą siedliskową chrząszcza. Fot. Jerzy M. Gutowski

Leśnicy szukają w ten sposób usprawiedliwienia dla dalszej eksploatacji Puszczy (zwanej eufemistycznie jej prześwietlaniem), co w sposób oczywisty prowadzi do zubażania zasobów wielkich i martwych drzew, a w następstwie pogarszania warunków życia chrząszczy saproksylicznych.

Jak wykazały obserwacje poczynione w trakcie projektu, również niezgodne ze stanem faktycznym okazały się komunikaty wspomnianej instytucji o skutecznej ochronie cennych gatunków Puszczy. Wiele siedlisk chrząszczy, które stanowiły przedmiot badań, zostało zniszczonych w trakcie pozyskania drewna, co w sposób oczywisty narusza zapisy Dyrektywy Siedliskowej. Jedną z takich sytuacji potwierdzono m.in. w obecności przedstawicieli Nadleśnictwa Browsk.

W ramach projektu zidentyfikowano zagrożenia i przygotowano zalecenia ochronne dla wskazanych gatunków. Uzyskane wyniki wskazują, że pomimo fragmentarycznej degeneracji również gospodarcza część Puszczy Białowieskiej zachowała w wielu miejscach charakter naturalny lub zbliżony do naturalnego. Mamy nadzieję, że wnioski płynące z przeprowadzonych prac zapobiegną głoszeniu przez RDLP w Białymstoku nie mających odzwierciedlenia w rzeczywistości teorii dotyczących preferencji siedliskowych zbadanych chrząszczy, gdyż sprzyja to dezinformacji służb leśnych niższego szczebla, a w rezultacie pogarszaniu siedlisk cennych gatunków. Liczymy również na to, że wyniki naszej pracy zostaną wykorzystane do przygotowania rzetelnego Planu Zadań Ochronnych dla Obszaru Natura 2000 „Puszcza Białowieska”.

Adam Bohdan

W realizację projektu zaangażowani byli członkowie i pracownicy: Pracowni na rzecz Wszystkich Istot Oddział Podlaski, Europejskiego Centrum Lasów Naturalnych IBL w Białowieży, Pracowni Przyrodniczej „Mikrobiotop” z Rotmanki.

Projekt zrealizowano dzięki dofinansowaniu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.