Miesięcznik Dzikie Życie

4/238 2014 Kwiecień 2014

Czy istnieją dobrze poznane grupy organizmów?

Piotr Skubała

Wokół tajemnicy życia na Ziemi

Nasza wiedza o mikroorganizmach jest nad wyraz skromna. Z drugiej strony są grupy organizmów, których znajomość ocenia się na ponad 90%: rośliny wyższe (90–95%), ssaki (95%), ptaki (98%), płazy i gady (95%). Czy można zatem o nich powiedzieć, że dobrze je znamy?

Szacuje się, że na każde 100 gatunków roślin napotkanych w dżungli tropikalnej jeden jest nowy dla nauki. W Indeksie Kewensis (najważniejsze botaniczne kompendium) co roku przybywa aż 2000 gatunków roślin (Wilson 2003). Imponujące rozmiarami ssaki należące do rzędu Cetacea – wieloryby i delfiny – nie są w pełni poznane. W XX wieku średnio co 10 lat opisywano nowy gatunek w tej grupie. W 1996 r. James L. Patton dokonał swoistego rekordu, prawdopodobnie niemożliwego do pobicia: opisał 6 nowych gatunków ssaków – cztery myszy, ryjówkę i torbacza – w ciągu zaledwie 3 tygodni (Wilson 2003). Średnio dwa nowe gatunki ptaków odkrywa się co roku gdzieś na świecie (Wilson 1999).

Moritzoppia sharipovi Niemi & Skubała 1993 – nowy dla nauki gatunek opisany z rezerwatu „Pod Rysianką” (Beskid Żywiecki). Fot.Piotr Skubała

Moritzoppia sharipovi Niemi & Skubała 1993 – nowy dla nauki gatunek opisany z rezerwatu „Pod Rysianką” (Beskid Żywiecki). Fot. Piotr Skubała

Jak słabo wciąż znamy rośliny wyższe i kręgowce świadczyć mogą efekty wypraw organizowanych co jakiś czas do dziewiczych regionów naszej planety. Warto zaznaczyć, że badacze eksplorują wtedy zwykle tylko małą cząstkę tych terenów. W 2005 r. grupa 11 naukowców z Australii, Indonezji i USA zorganizowała wyprawę w rejon gór Foja w północno-zachodniej części Nowej Gwinei. Wyprawa trwała 30 dni, zbadano tylko malutki fragment lasu, który zajmuje obszar większy od Luksemburga. Efektem wyprawy było poznanie ponad 40 nowych, nieznanych nauce gatunków roślin i zwierząt (Beehler 2007). W latach 2010–2013 naukowcy odkryli 441 nowe gatunki roślin i zwierząt w tropikalnej Amazonii. Oznacza to, że odkrywano co najmniej dwa nowe gatunki tygodniowo (Purring monkey discovered…). Podczas badań prowadzonych w 2011 r. w dorzeczu Mekongu naukowcy odkryli 126 nowych gatunków zwierząt i roślin. Zidentyfikowano 82 gatunki nowych roślin, 21 – gadów, 13 – ryb, pięciu płazów i pięciu ssaków (Extra Terrestrial). Powierzchnia dorzecza Mekongu wynosi około 810 tys. km2, ponad 2,5 razy więcej niż powierzchnia Polski.

Rocznie na naszej planecie opisuje się około 17 tysięcy nowych gatunków, głównie z tropików. Ale nie tylko. Każdego roku w Europie zostaje odkrytych i opisanych 770 nowych gatunków (Fontaine i in. 2012). Czasem nowe gatunki są odkrywane blisko nas. Clematis morefieldii został odkryty na przedmieściach Huntsville w Alabamie (Wilson 2003). Nowy gatunek płaza należący do rodzaju żab leopardowych został odkryty w 2012 r. w Nowym Jorku (Newman i in. 2012). Ja miałem przyjemność opisać dwa nowe gatunki roztoczy – Moritzoppia sharipoviMedioppia beskidyensis z rezerwatu „Pod Rysianką” w Beskidzie Żywieckim (Niemi, Skubała 1993).

Czy dużo jeszcze gatunków roślin i kręgowców czeka na odkrycie i czy zdołamy je poznać zanim wyginą? Taksonomia to nauka w poważnym kryzysie, naukowców opisujących nowe gatunki jest coraz mniej. Aż 60% nowych gatunków jest opisywanych przez taksonomów-amatorów (Fontaine i in. 2012). Damian Fleming, kierownik Programu WWF w Brazylii, na temat gatunków czekających na odkrycie wyraził taką opinię: „Im częściej i bardziej intensywniej naukowcy szukają, tym więcej znajdują” (Purring monkey discovered…). Jeżeli skromnie założymy, że na naszej planecie występuje od 5 do 30 milionów gatunków (Mace i in. 2005), to przy obecnym tempie opisywania potrzebowaliśmy kilku stuleci, aby je wszystkie opisać i nazwać (Fontaine i in. 2012).

Piotr Skubała

Literatura:

- Beehler B. M. 2007. The Foja Mountains of Indonesia: Exploring the Lost World. ActionBioscience, actionbioscience.org/biodiversity/beehler.html, dostęp 23.01.2014

- Extra Terrestrial 2012. Extraordinary new species discoveries in 2011 from the Greater Mekong. WWF Great Mekong. Report, awsassets.panda.org/downloads/greater_mekong_species_report_dec_2012.pdf, dostęp 10.02.2014

- Fontaine B, van Achterberg K, Alonso-Zarazaga MA, Araujo R, Asche M, et al. 2012. New Species in the Old World: Europe as a Frontier in Biodiversity Exploration, a Test Bed for 21st Century Taxonomy. PLoS ONE 7(5): e36881. doi:10.1371/journal.pone.0036881

- Mace G., Masundire H., Baillie J. 2005. Chapter 4: Biodiversity. W: Hassan R., Scholes R., Ash N., (red.) Ecosystems and Human Well-being: Current State and Trends. Washington, Covelo, London: Island Press. s. 77–122.

- Newman C. E., Feinberg J. A., Rissler L. J., Burger J., Shaffer H. B. 2012. A new species of leopard frog (Anura: Ranidae) from the urban northeastern US. Molecular Phylogenetics and Evolution 63: 445–455.

- Niemi R., Skubała P. 1993. New species of Moritzoppia and Medioppia from Beskidy Mountains, Poland (Acarina, Oribatida, Oppiidae). Entomologica Fennica 4: 195–200.

- Purring monkey discovered in the Amazon rainforest, wwf.org.uk/wwf_articles.cfm?unewsid=6853, dostęp 10.02.2014.

- Wilson E. O. 1999. Różnorodność życia. PIW, Warszawa.

- Wilson E. O. 2003. Przyszłość życia. Wyd. Zysk i S-ka, Poznań.