Piły wracają do Puszczy Bukowej? Lasy Państwowe zrywają porozumienie

Lasy Państwowe wycofują się z porozumienia z marca 2024 r. o bezterminowym wstrzymaniu wycinek najbardziej wartościowych drzew (liściastych powyżej 80 lat) w Puszczy Bukowej pod Szczecinem. Czy w 2027 r. do Puszczy powrócą piły?

Obietnica Lasów Państwowych

W marcu 2024 r. podjęto bezprecedensową decyzję o bezterminowym wstrzymaniu wycinek najbardziej wartościowych drzew (liściastych powyżej 80 lat) oraz nieusuwaniu martwych drzew w Puszczy Bukowej. Przełomowe porozumienie leśników, społeczników, przyrodników i naukowców miało być najważniejszym wydarzeniem w historii ochrony tego unikatowego obszaru leśnego i milowym krokiem w stronę utworzenia parku narodowego. Moratorium na specjalnej konferencji prasowej w Puszczy Bukowej, 16 marca 2024 r., ogłosili: ówczesny Dyrektor Generalny Lasów Państwowych, Witold Koss (obecny Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinie) oraz ówczesny Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinie, Jarosław Staniszewski. Witold Koss powiedział wtedy: „Przywróciliśmy dialog po zmianach, jakie nastąpiły w Polsce. Leśnicy są otwarci na stronę społeczną. W Puszczy Bukowej dialog był bardzo długotrwały, ale w końcu stwierdziliśmy, że istnieją możliwości, żebyśmy spotkali się na pewnym etapie, a przynajmniej zasadniczo i konkretnie rozpoczęli ten proces, który ma w efekcie doprowadzić do utworzenia na terenie Puszczy Bukowej parku narodowego”. Następnie, Jarosław Staniszewski oznajmił: „Na wniosek strony społecznej i przyrodników wstrzymujemy wycinkę Puszczy Bukowej, czyli w obszarze Natura 2000 „Wzgórza Bukowe” na całym terenie. Drzewa liściaste, starsze niż osiemdziesięcioletnie w Puszczy Bukowej nie będą wycinane”¹. 

Lasy Państwowe wycofują się z porozumienia

Spokój w Puszczy Bukowej trwał jedynie dwa lata. W marcu 2025 r. rozpoczęły się prace nad planem urządzenia lasu (PUL) na lata 2027-2036 dla Nadleśnictwa Gryfino obejmującego w całości Puszczę Bukową. W ramach prac nad PUL członkowie Zespołu Lokalnej Współpracy, będący także sygnatariuszami wprowadzenia moratorium z marca 2024 r. (prof. Agnieszka Szlauer-Łukaszewska, prof. Dariusz Wysocki, Grażyna Domian, Paweł Herbut, Łukasz Ławicki), zgłosili wniosek, aby w PUL zostały uwzględnione ustalenia z moratorium. W styczniu 2026 r. na spotkaniu (na wniosek strony społecznej) w RDLP Szczecin, leśnicy i wykonawcy PUL z Biura Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej (BULiGL) przedstawili stanowisko, że nie ma możliwości prawnych wpisania ustaleń z moratorium do powstającego PUL.

12 czerwca 2026 r. RDLP zorganizowała w Szczecinie konferencję „Lasy Puszczy Bukowej – wczoraj, dziś, jutro”, na której uzasadniała powrót do wycinek najstarszych drzewostanów bukowych, jako element „walki ze zmianami klimatycznymi”. Konferencja – o której dyrektor Koss powiedział, że jest częścią konsultacji społecznych dotyczących zarządzania Puszczą – nie została w żaden sposób publicznie zapowiedziana, nawet na oficjalnych stronach Lasów Państwowych (informacje pojawiły się po fakcie). Nie zaproszono na nią mediów, ani społeczności Szczecina, którego mieszkańcy są największą grupą społeczną korzystającą z Puszczy Bukowej. Jedyni dziennikarze (ze szczecińskiej „Gazety Wyborczej” i Radia Szczecin) dotarli na konferencję w trakcie jej trwania, powiadomieni przez społeczników². Głównymi uczestnikami konferencji byli leśnicy, nie tylko lokalni, ale również przedstawiciele regionalnych dyrekcji z innych części Polski. Podczas wystąpień prof. Jarosław Socha (Wydział Leśny Uniwersytetu Rolniczego im. H. Kołłątaja w Krakowie) i prof. Andrzej Jagodziński (Instytut Dendrologii PAN w Kórniku) przekonywali, że zmiany klimatyczne wymuszają działania gospodarcze w Puszczy Bukowej. Wicedyrektor BULiGL Jan Tabor (za rządów Prawa i Sprawiedliwości i Suwerennej Polski Zastępca Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych) mówił m.in., że ochrona Puszczy Bukowej przed wycinką to „zaproszenie do kłopotów”, ponieważ doprowadzi to do „masowego wymierania drzew”, przez co zostanie „spotęgowane zagrożenie” i w efekcie „wyłączenie społeczne użytkowania lasu” oraz że utrzymanie moratorium to „eksperyment, który będzie sprzeczny z ustawą o lasach”. „Ile jeszcze Puszcz Białowieskich Lasy Państwowe są w stanie ekonomicznie utrzymać?” – rzucił retoryczne pytanie Jan Tabor³. Jednak najbardziej zaskakujące słowa dla społeczników padły z ust Magdaleny Bukowskiej, Dyrektorki Departamentu Leśnictwa i Łowiectwa Ministerstwa Klimatu i Środowiska (byłej pracowniczki Lasów Państwowych), która stwierdziła, że „nie ma co się przywiązywać do deklaracji z 2024 r., bo przez dwa lata wiele się wydarzyło”, oraz że Puszczy Bukowej nie można traktować specjalnie, bo w wielu miejscach w Polsce społeczności lokalne mają takie swoje lasy. Podczas konferencji Witold Koss powiedział „Gazecie Wyborczej”: „Nie możemy całkowicie zrezygnować z wycinki i pójść w kierunku ochrony konserwatorskiej, bo nie gwarantuje to stabilności i wymiany pokoleń. Musimy usuwać stare drzewa, bo one po pewnym czasie stają się niebezpieczne dla odwiedzających Puszczę Bukową”. A także: „Puszcza Bukowa jest bardzo istotna dla lokalnej społeczności. Tam jest bardzo dużo buka i są takie zakłady jak Gryfskand [producenta węgla drzewnego koło Gryfina], które są bardzo zainteresowane, by mieć do niego dostęp”⁴. Jak to ma się do zacytowanych powyżej deklaracji dyrektora Kossa o parku narodowym z marca 2024 r.?

W programie konferencji znalazło się miejsce na wystąpienie przedstawicieli Zespołu Lokalnej Współpracy. Prof. Agnieszka Szlauer-Łukaszewska wykazała ponownie, że Puszcza Bukowa jest wyjątkową perłą przyrodniczą w skali Europy, jednym z najcenniejszych polskich lasów bukowych. Powiedziała m.in.: „Przywrócenie wycinek będzie z pewnością dochodowe dla Lasów Państwowych, ale będzie prowadziło do eliminacji wielu rzadkich, reliktowych gatunków. Lasy bukowe mogą funkcjonować bez pomocy człowieka, nawet w warunkach zmieniającego się klimatu”⁵. Prof. Szlauer-Łukaszewska obaliła także argumenty RDLP Szczecin i BULiGL, o rzekomych przeszkodach prawnych do wprowadzenia ustaleń z moratorium do PUL. Analiza dokumentów wykazała, że można implementować do PUL uzgodnienia z marca 2024 r. i jest to zgodne z zarządzeniami Lasów Państwowych⁶, ustawą o lasach, planem zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 „Wzgórza Bukowe” i planem ochrony Szczecińskiego Parku Krajobrazowego Puszcza Bukowa. To nie jest kwestia niemożliwości prawnej – to po prostu brak woli i chęć powrotu do biznesu, jakim jest sprzedaż cennego drewna bukowego. Na konferencji wystąpił też Paweł Herbut, lider Klubu Kniejołaza, kolektywu od lat zabiegającego o skuteczniejszą ochronę Puszczy Bukowej (za swoją działalność został uhonorowany w 2025 r. „Orlim Piórem” przyznawanym przez Klub Przyrodników). Paweł Herbut powiedział, że jeśli Lasy Państwowe zaczną znów wycinać najstarsze drzewa w Puszczy Bukowej to zostanie to przez społeczeństwo odebranie fatalnie, bo nie tylko będzie oznaczać jawne łamanie porozumienia, ale wywoła falę protestów o ochronę Puszczy Bukowej, jakie miały już miejsce w przeszłości. W trakcie konferencji nie przewidziano czasu na wystąpienie przedstawicieli władz Szczecina. Puszcza leży bezpośrednio przy tym mieście, a Szczecinianie wielokrotnie i licznie protestowali przeciw intensywnym wycinkom w tym lesie (szczególnie w czasie rządów Zjednoczonej Prawicy). Trudno nie odnieść wrażenia, że było to celowe kneblowanie głosu dużej, świadomej społeczności Szczecina⁷. 

Wyjątkowy las

Puszcza Bukowa od kilkudziesięciu lat jest wskazywana jako jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów w Polsce, rekomendowany do ochrony jako park narodowy. Jest ona największym i z wielu względów najcenniejszym na polskim niżu kompleksem lasów bukowych, wśród których dominują żyzne buczyny, poprzetykane płatami kwaśnych buczyn, grądów, łęgów i dąbrów. Leśne siedliska przyrodnicze z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej zajmują tu powierzchnię 5891 ha. Dotychczas stwierdzono tutaj obecność: około 1000 gatunków roślin naczyniowych, około 280 gatunków mszaków, około 220 gatunków porostów (w tym 21 reliktów puszczańskich), minimum 1500 gatunków bezkręgowców (uwzględniając ponad 400 gatunków chrząszczy, w tym przynajmniej 11 reliktów puszczańskich) i około 300 gatunków kręgowców (z tego ponad 200 gatunków ptaków). W szczególności Puszcza Bukowa jest wyjątkową ostoją grzybów wielkoowocnikowych, których stwierdzono tu ponad 1200 gatunków, w tym 18 gatunków notowanych w Polsce tylko w Puszczy Bukowej. O wybitnym znaczeniu Puszczy Bukowej dla zachowania dziedzictwa przyrodniczego europejskich lasów bukowych świadczy fakt, że stwierdzono tu dotychczas liczne stanowiska 18 (spośród 21) gatunków grzybów wskaźnikowych wybranych do oceny wartości przyrodniczej europejskich lasów bukowych. Potwierdza to, że Puszcza Bukowa należy nie tylko do najcenniejszych lasów bukowych nie tylko w Polsce, ale także w Europie⁸. 

Łukasz Ławicki

Przypisy:
1. Ławicki Ł., Puszcza Bukowa uratowana przed piłami, „Dzikie Życie”, 2024, nr 5, s. 20–24.
2. Kraśnicki A. jr, Lasy Państwowe wycofują się z moratorium i znów chcą wycinać drzewa w Puszczy Bukowej koło Szczecina, „Gazeta Wyborcza Szczecin”, 15 czerwca 2026.
3. Tamże.
4. Tamże.
5. Tamże.
6. W szczególności są to: Zarządzenie nr 131 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 8 listopada 2024 r. w sprawie wyodrębnienia Nadleśnictw Puszczańskich oraz wskazania pozostałych nadleśnictw objętych projektem, a także Zarządzenie nr 11 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 28 stycznia 2025 r. w sprawie ustalenia kierunkowych wytycznych w zakresie prowadzenia gospodarki leśnej w nadleśnictwach puszczańskich.
7. Kraśnicki A. jr, Lasy Państwowe…, dz. cyt.
8. Domian G., Ziarnek K. (red.), Księga Puszczy Bukowej. Tom 1. Środowisko przyrodnicze, 2010, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Szczecin; Domian G., in litt.