Amerykański gaz, polski rachunek. Co przyniesie szczyt P-TEC?
Polska uwolniła się od rosyjskiego gazu, ale coraz mocniej uzależnia się od amerykańskiego. W tym tygodniu w Warszawie rządy i koncerny z obu stron Atlantyku porozmawiają na szczycie P-TEC o kolejnych dostawach LNG, nowych terminalach i wieloletnich kontraktach. Zanim padną podpisy, warto zapytać: czy więcej gazu z jednego kierunku to naprawdę więcej bezpieczeństwa i kto zapłaci, jeśli nowe terminale i gazociągi będą wykorzystywane w niewielkim stopniu?
Atom, gaz i wielka polityka. 18 i 19 listopada Warszawa będzie gospodarzem siódmego szczytu P-TEC — Partnerstwa na rzecz Transatlantyckiej Współpracy Energetycznej. Przedstawiciele USA i krajów Europy Środkowo-Wschodniej porozmawiają o bezpieczeństwie energetycznym, atomie oraz LNG, czyli skroplonym gazie ziemnym. Pierwszego dnia odbędzie się forum biznesowe, drugiego — spotkanie ministrów. Forum otworzy rozmowa amerykańskiego sekretarza energii Chrisa Wrighta z polskim ministrem Miłoszem Motyką.
O amerykańskim gazie dla Europy będzie mówił m.in. Mike Sabel, szef Venture Global — drugiego co do wielkości producenta LNG w USA. Szefowie ORLENU i GAZ-SYSTEMU, operatora polskiej sieci gazociągów, wystąpią z kolei w panelu o Polsce jako centrum dostaw gazu dla regionu.
Poprzedni szczyt P-TEC odbył się w Atenach, a Grecja, podobnie jak Polska, chce pełnić rolę regionalnego centrum dostaw LNG. Oba kraje liczą przy tym częściowo na tych samych odbiorców w Europie Środkowo-Wschodniej.
Szczyt odbędzie się ponad tydzień po wypowiedzeniu przez ORLEN jednej z dwóch umów z QatarEnergy. Katarski gaz nie płynął w jej ramach od wiosny: po irańskich atakach dronów na instalacje LNG w Ras Laffan i zakłóceniach żeglugi w cieśninie Ormuz. Koncern zapewnia, że pozostałe kontrakty i własne wydobycie pokrywają jego zapotrzebowanie. Czy podczas P-TEC podpisze kolejne umowy na amerykański gaz? Tego również jeszcze nie wiadomo.
Rachunek za gaz
Wojna z Iranem uderzyła Europę po kieszeni. Jak powiedział 29 września unijny komisarz ds. energii Dan Jørgensen, Unia Europejska zapłaciła w tym roku za importowane paliwa dodatkowo ponad 100 mld euro. Nie dostała za to więcej ropy ani gazu. Według ACER, unijnej agencji zajmującej się regulacją rynków energii, sam wzrost kosztów importu gazu w półroczu letnim wyniósł 18–33 mld euro.
Odejście od rosyjskiego gazu było konieczne — Rosja prowadzi napastniczą wojnę przeciw Ukrainie i wykorzystuje surowce jako narzędzie politycznego szantażu. Powrót do zależności od Kremla nie jest rozwiązaniem. Trzeba jednak zadbać, by zakupy u nowych dostawców wzmacniały nasze bezpieczeństwo, zamiast tworzyć kolejną zależność.
Według amerykańskiego Instytutu Ekonomiki Energetyki i Analiz Finansowych (IEEFA) w I kwartale 2026 roku 75 proc. LNG importowanego przez Polskę pochodziło z USA, a 21 proc. z Kataru.
W sierpniu GAZ-SYSTEM podawał, że 42 z 49 tegorocznych dostaw LNG do Świnoujścia pochodziły z USA — niemal 86 proc. liczby ładunków.
Podobny proces zachodzi w całej Unii Europejskiej. Coraz większa część importowanego gazu przypływa statkami, w postaci LNG. W 2021 roku było to około jednej czwartej importu, a w 2025 roku — już 45 proc., czyli niemal połowa.
Jednocześnie rośnie udział USA w dostawach tego skroplonego gazu. Według IEEFA w 2026 roku Amerykanie dostarczą około dwóch trzecich LNG sprowadzanego do Europy. W 2028 roku ich udział w imporcie LNG do UE może sięgnąć 80 proc. Te 80 proc. dotyczy wyłącznie gazu sprowadzanego w postaci LNG.
LNG stał się piętą achillesową europejskiej strategii bezpieczeństwa energetycznego
– oceniała w maju Ana Maria Jaller-Makarewicz z IEEFA.
Im więcej kupujemy w jednym państwie, tym mocniej odczuwamy jego decyzje o eksporcie paliw. We wrześniu poparcie Donalda Trumpa dla zakazu eksportu oleju napędowego podbiło ceny tego paliwa w Europie. Wystarczyła sama perspektywa ograniczenia dostaw z USA.
Rozbudowa rynku amerykańskiego LNG jest świadomie wspierana przez Waszyngton. Administracja Donalda Trumpa łączy strategię „dominacji energetycznej” z promocją nowych szlaków dostaw, terminali i wieloletnich kontraktów. Z perspektywy europejskich odbiorców rodzi to ryzyko utrwalenia zależności od importowanego gazu na kolejne dekady.
Zastąpienie zależności od rosyjskich paliw kopalnych zależnością od amerykańskiego LNG nie jest strategią bezpieczeństwa – to kosztowna pułapka importowa
– mówiła w czerwcu, komentując porozumienie handlowe UE–USA, Anna Meres, koordynatorka kampanii klimatycznych Greenpeace Polska.
Długa umowa to dopiero początek
Wieloletni kontrakt może ułatwić planowanie zakupów. Sam podpis nie rozwiązuje jednak wszystkiego. Liczą się sposób ustalania ceny, warunki dostaw i to, czy zobowiązania da się wyegzekwować.
Pokazuje to historia Venture Global. Terminal Calcasieu Pass zaczął produkować LNG w styczniu 2022 roku. Przez ponad trzy lata sprzedawał gaz na rynku bieżącym, czyli w pojedynczych transakcjach. Było to dla spółki bardzo opłacalne, bo po rosyjskiej inwazji na Ukrainę gaz na rynku bieżącym był wielokrotnie droższy niż w wieloletnich kontraktach. W tym czasie ORLEN i inni odbiorcy z wieloletnimi umowami nadal czekali na zakontraktowane dostawy. Venture Global tłumaczyło, że z powodu problemów technicznych terminal wciąż jest w rozruchu. Według spółki dopiero zakończenie tego etapu uruchamiało obowiązek dostarczania gazu w ramach wieloletnich kontraktów. Formalny start działalności komercyjnej ogłoszono dopiero 15 kwietnia 2025 roku. Odbiorcy kwestionowali to wyjaśnienie i zarzucili spółce niewywiązywanie się z umów.
Sprawy trafiły do arbitrażu, a rozstrzygnięcia były różne. Arbitrzy uznali, że Venture Global (USA) naruszyło umowy z BP (Wielka Brytania) i Galp (Portugalia). Odrzucili natomiast roszczenia Shella (Wielka Brytania) i Repsolu (Hiszpania). Spór ORLENU wciąż trwa. Jak poinformował 5 listopada wiceprezes koncernu Sławomir Jędrzejczyk, posiedzenie sądu arbitrażowego zaplanowano na listopad, a rozstrzygnięcia spółka spodziewa się w II kwartale 2027 roku.
Venture Global powtórzyło ten schemat w terminalu Plaquemines: najpierw sprzedaż gazu na rynku bieżącym, a dopiero później dostawy z wieloletnich umów. Pierwsza część instalacji rozpoczęła działalność komercyjną 31 października 2026 roku, po około 22 miesiącach produkcji LNG. Dzień później wypłynął pierwszy ładunek w ramach kontraktu długoterminowego. Wśród zakontraktowanych odbiorców jest również ORLEN.
Donald Trump chwalił się, że Ameryka zarabia „cholerną fortunę”, choć Amerykanie płacili więcej za paliwo. Zyski koncernów nie przekładają się automatycznie na bezpieczeństwo odbiorców. Wieloletnie kontrakty mogą zabezpieczać dostawy, ale nie gwarantują niskich cen i mogą utrwalać zależność od gazu na dekady. Europejskie rządy powinny inwestować w rozwiązania, które ograniczają tę zależność: termomodernizację domów, odnawialne źródła energii i magazyny. Ludzie potrzebują ciepłych mieszkań i rachunków, które da się zapłacić, a nie kolejnych obietnic, że po tym kryzysie gaz już zawsze będzie tani
– komentuje Katarzyna Wiekiera, działaczka klimatyczna Stowarzyszenia Pracownia na rzecz Wszystkich Istot.
Kto zapłaci, jeśli terminali będzie za dużo?
Polska ma dziś jeden morski terminal LNG, w Świnoujściu. W Zatoce Gdańskiej mają powstać dwa kolejne, pływające — jednostki FSRU, czyli statki, które magazynują skroplony gaz i przywracają mu postać gazową przed dostarczeniem do sieci. Po rozbudowie, od 2030 roku, terminale, gazociągi i interkonektory mają umożliwiać sprowadzanie łącznie niemal 50 mld m³ gazu rocznie — zapowiada GAZ-SYSTEM.
Inwestycje mają zwiększać bezpieczeństwo dostaw i uczynić z Polski centrum zaopatrzenia sąsiadów. Organizatorzy P-TEC przedstawiają polską trasę dostaw LNG jako jedną z najkrótszych i najbardziej atrakcyjnych ekonomicznie dla regionu.
Tymczasem rządowy Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu przewiduje szczyt krajowego zużycia około 2030 roku na poziomie około 25 mld m³ — mniej więcej połowy planowanych możliwości importowych. Później zapotrzebowanie ma spadać.
Terminale pozostaną jednak na lata, a ich wykorzystanie będzie zależeć także od pozyskania zagranicznych odbiorców. IEEFA prognozuje, że przy dalszym ograniczaniu zużycia gazu europejskie terminale w 2030 roku będą mogły przyjąć około trzykrotnie więcej LNG, niż będzie potrzebne.
Wszystko, co zbudujemy pod szczyt popytu, zostanie z nami długo po nim. […] Nazywamy to pułapką gazową
– ostrzega Kamil Moskwik z Dolnośląskiego Instytutu Studiów Energetycznych.
Kto zapłaci, jeśli te obawy się sprawdzą? Najpierw firmy, które zarezerwowały dostęp do terminali. Część tego obciążenia firmy mogą próbować przenieść na odbiorców.
Jeśli prognozy rządu się sprawdzą a z powodu kolejnych kryzysów na rynku paliw kopalnych i polityki klimatycznej popyt na gaz trwale się obniży koszty utrzymania przewymiarowane infrastruktury obciążą odbiorców końcowych w rachunkach oraz budżet Państwa
– mówi Wiekiera.
Bezpieczeństwo nie kończy się na terminalu
Awaria lub atak na podmorski gazociąg czy blokada szlaku żeglugowego mogą zakłócić dostawy gazu do Polski i podbić jego ceny. Ważną lekcję daje tu Ukraina. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (MAE) wskazuje, że Rosji trudniej i drożej jest atakować turbiny wiatrowe i małe elektrownie gazowe niż duże, scentralizowane bloki. Liczy się więc także to, jak bardzo źródła energii są rozproszone i jak szybko można zastąpić instalacje, które przestaną działać.
Do tego dochodzi rachunek klimatyczny. Gaz pozostaje paliwem kopalnym, a według MAE odpowiadał za blisko połowę wzrostu światowych emisji dwutlenku węgla (CO₂) związanych z energią w 2025 roku.
Inwestycjom w dostawy gazu powinny zatem towarzyszyć działania, dzięki którym będziemy potrzebować mniej importowanych paliw: ocieplanie budynków, rozwój OZE, sieci i magazynów energii.
Prawdziwe bezpieczeństwo to nasze własne OZE, magazyny energii i ocieplone domy
– podkreśla Diana Maciąga z Polskiej Zielonej Sieci.
Własny prąd mogą wytwarzać także mieszkańcy i samorządy, m.in. w spółdzielniach energetycznych. Takie przedsięwzięcia wymagają nakładów, ale pomagają ograniczać zależność od zagranicznych dostawców i wahań cen paliw.
Przed P-TEC organizacje z Polski, Ukrainy, innych krajów Europy i USA przygotowały list do premiera Donalda Tuska i ministra energii Miłosza Motyki. Wzywają do niepodpisywania nowych umów na LNG i wstrzymania rozbudowy infrastruktury importowej, w tym w Gdańsku. Domagają się ujawnienia porozumień zawartych podczas szczytu i rzeczywistych kosztów amerykańskiego gazu. Chcą m.in. wyjaśnienia, ile odbiorców kosztowały problemy z realizacją umów przez Venture Global.
Proponują, by Polska, Ukraina i USA rozwijały wspólnie czystą, rozproszoną energetykę, korzystając z ukraińskich doświadczeń wojennych. Apelują też o plan odchodzenia od importowanego LNG i pozostałych paliw kopalnych z konkretnymi terminami. Sukces P-TEC warto mierzyć tym, czy jego ustalenia przybliżą Polskę do odporniejszego systemu energetycznego i niższych rachunków dla odbiorców.