Niewidzialni sprzymierzeńcy klimatu. Sekret ukryty w korze drzew

Wokół tajemnicy życia na Ziemi

Ograniczenie emisji gazów cieplarnianych stało się jednym z najważniejszych zadań współczesności. Raport IPCC „Global Warming of 1.5 °C” przypomina jednak, że redukcja emisji to za mało. Jeśli chcemy zatrzymać wzrost temperatury poniżej 1,5 °C, musimy równolegle usuwać z atmosfery dwutlenek węgla, który już się w niej znalazł. W skali XXI wieku oznacza to konieczność wycofania około 730 miliardów ton CO₂. Znaczną część tego zadania wykonują za nas ekosystemy lądowe i wodne (Singh et al. 2015).

W tym świetle drzewa przestają być jedynie symbolem natury – stają się elementem globalnej infrastruktury klimatycznej. W procesie fotosyntezy wiążą węgiel w swoich tkankach, a lasy należą do największych rezerwuarów węgla na Ziemi, gromadząc go przede wszystkim w biomasie (Chen et al. 2024). To dlatego uznaje się je za jedno z kluczowych rozwiązań opartych na naturze w łagodzeniu zmian klimatu.

Coraz częściej jednak odkrywamy, że ich rola nie kończy się na magazynowaniu CO₂. Drzewa współtworzą złożony system regulujący obieg wielu gazów aktywnych klimatycznie. We wrześniowym numerze „Dzikiego Życia” z 2024 r. pisałem o wyspecjalizowanym, gatunkowo zróżnicowanym mikrobiomie zasiedlających drewno żywych drzew, który odgrywa kluczową rolę w zdrowiu drzew i funkcjonowaniu ekosystemu. Okazuje się, że mikroorganizmy zasiedlają licznie także korę drzew. Powierzchnia kory wszystkich drzew świata szacowana jest na około 143 miliony kilometrów kwadratowych. Ta ogromna przestrzeń – określana mianem kaulosfery – stanowi żywy interfejs między glebą, wnętrzem drzewa a atmosferą. Na każdym metrze kwadratowym może żyć nawet do 6 bilionów komórek mikroorganizmów. Jest to zagęszczenie porównywalne z najbardziej aktywnymi mikrobiologicznie glebami (Leung et al. 2026).

Badania metagenomiczne i biogeochemiczne pokazują, że ta mikrobiota tworzy wyspecjalizowaną wspólnotę metaboliczną. Mikroorganizmy kory potrafią tlenowo utleniać metan (CH₄), wodór (H₂) i tlenek węgla (CO), działając niczym biologiczny filtr atmosfery. Szczególnie istotna jest konsumpcja wodoru – gazu, który sam nie jest silnym czynnikiem cieplarnianym, lecz wpływa na czas życia metanu w atmosferze, pośrednio wzmacniając jego efekt klimatyczny. Co więcej, mikrobiota kory wykazuje stały, netto pobór wodoru – niezależnie od gatunku drzewa czy wysokości pnia. Szacunki wskazują, że globalnie może to oznaczać usuwanie około 55 milionów ton H₂ rocznie, co potencjalnie kompensuje do 15% antropogenicznych emisji metanu (Leung et al. 2026).

Drzewo przestaje być pojedynczym organizmem. Staje się holobiontem – dynamiczną całością, w której roślina i mikrobiota wspólnie regulują przepływy materii i energii. Lasy nie tylko magazynują węgiel, lecz aktywnie kształtują strumienie gazów wpływających na bilans radiacyjny Ziemi. Uwzględnienie tej ukrytej warstwy życia w modelach klimatycznych i strategiach ochrony lasów może prowadzić do bardziej precyzyjnych prognoz i skuteczniejszych działań. Być może w mikroskopijnej ciszy kory drzew kryje się jeden z dyskretnych strażników stabilności naszej atmosfery.

Mikrobiom drzewa stanowi integralny element jego funkcjonowania – może wpływać na jego odporność, metabolizm, reakcje na stres, a w konsekwencji na procesy zachodzące w całym ekosystemie leśnym. Takie ujęcie przesuwa punkt ciężkości – z obrazu drzewa jako autonomicznego bytu ku wizji lasu jako wielopoziomowej sieci współzależnych form życia. W tej sieci mikroorganizmy pozostają niemal niewidzialne, lecz są cichymi współtwórcami stabilności i dynamiki środowiska. Las okazuje się nie zbiorem drzew, lecz pulsującą wspólnotą organizmów, splecionych w subtelnej, biochemicznej współpracy, która podtrzymuje równowagę klimatyczną planety.

Prof. Piotr Skubała

Literatura:
- Chen K., Li T., Yang M., Zhou X., Peng Ch. 2024. The effects of environmental factors and plant diversity on forest carbon sequestration vary between eastern and western regions of China. „Journal of Cleaner Production” 437: 140371. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2023.140371.
- Leung P.M., Jeffrey L.C., Bay S.K., Gomez-Alvarez P., Hall M. i in. 2026. Bark microbiota modulate climate-active gas fluxes in Australian forests. „Science” 391(6781): eadu2182. doi.org/10.1126/science.adu2182.
- Singh S.W., Thawale P.R., Sharma J.K., Gautam R.K., Kundargi G.P., Juwarkar A.A. 2015. Carbon sequestration in terrestrial ecosystems. w: Lichtfouse E., Schwarzbauer J. (red.), „Hydrogen Production and Remediation of Carbon and Pollutants”. Environmental Chemistry for a Sustainable World 6, Springer International Publishing, Cham: 99–130.